Gwiazda jest rodzajem monologu wewnętrznego, monodramem aktorki chcącej ustalić swą tożsamość, przypominającej sobie gorączkowo grane niegdyś role, gesty, słowa i fragmenty ról już zapomnianych. Jest to sztuka o miłości, o oddaleniu, upadku i odradzaniu się, o bólu, buncie, niezłomności, tęsknocie, pamięci, zgodzie i niezgodzie, o głupocie, o sukniach, o aktorach i o nas wszystkich, którzy pomimo świadomości ograniczeń i własnej ułomności nie zrezygnowali z nazwy "człowiek". To, co tu piszę brzmi podniośle, ale Gwiazda nie boi się grać o tę stawkę najpoważniejszą, o patos, którego odwrotnością jest śmieszność.


Helmut Kajzar

Pierwsza wersja Gwiazdy była operą kameralną na głosy żeńskie i siedem instrumentów. Została skomponowana w 1981 r. na zamówienie Teatru Narodowego w Mannheim i tam po raz pierwszy wystawiona. Następne realizacje Gwiazdy miały miejsce w Theatre National de la Colline w Paryżu, Staatsoper Theater w Hamburgu oraz w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie.

Druga wersja Gwiazdy została skomponowana na orkiestrę symfoniczną, chór i głosy żeńskie i wystawiona w Operze Wrocławskiej w 1994 roku.

W trzeciej wersji (2006) występuje tylko jedna śpiewaczka. Zamiast zespołu instrumentalnego lub orkiestry solistce akompaniuje muzyka emitowana z komputera. Składa się ona z partii wszystkich instrumentów orkiestry nagranych wcześniej wokalizą przez tę samą śpiewaczkę, która kreuje główną role. Nagrane osobno partie zostały zestawione w komputerze tworząc muzykę zgodna z partytura orkiestrowa.

Oprócz solistki na scenie znajduje się również dwóch operatorów kamer, którzy rejestrują główną postać w trakcie jej występu, tak, że na umieszczonych na scenie ekranach widz ogląda równocześnie pewne ruchy i elementy ciała śpiewaczki.

 

I WERSJA (1981)

2 soprany, 2 mezzosoprany, alt, saksofon tenorowy, trąbkę, perkusję, akordeon, gitarę elektryczną, skrzypce i kontrabas
55'
Libretto: Helmut Kajzar
Wyd.: Uviversal Edition, Wiedeń

Światowa premiera: 7 kwietnia 1982, Nationaltheater Mannheim

Kierownictwo muzyczne: Donald Runnicles
Reżyseria: Peter Rasky

Solistki: Astrid Schirmer, Sabine Sipos

Zamówienie: Nationaltheater Mannheim

II WERSJA (1994)

Sopran, mezzosopran, orkiestra, chór i balet
55'
Libretto: Helmut Kajzar
Rękopis u kompozytora

PW: 12 czerwca 1994, Opera Wrocławska

Kierownictwo muzyczne: Zygmunt Krauze
Inscenizacja i reżyseria: Stefan Szlachtycz

Solistki: Jolanta Żmurko, Elżbieta Kaczmarzyk

Zamówienie: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Warszawa

III WERSJA (2006)

Sopran, komputer i dwóch kamerzystów
50'

PW: 19 stycznia 2006, Teatr Polski, Wrocław

Adaptacja elektroakustyczna i kierownictwo muzyczne: Cezary Duchnowski
Solistka: Agata Zubel

Reżyseria: Andrzej Makowiecki
Video: Stanisław Chwiszczuk
Kostiumy i scenografia: Marek Stanilewicz


Kolejne produkcje:

Premiera w Warszawie: 21 czerwca 1985, Teatr Narodowy

Reżyseria: Wojciech Szulczyński
Kierownictwo muzyczne: Bogdan Hoffman

Gwiazda: Halina Słonicka, Krystyna Szostek-Radkowa
Głos II: Wanda Bargielowska, Maria Olkisz
Głos III: Ewa Gawrońska, Hanna Zdunek
Głos IV: Krystyna Jaźwińska, Elżbieta Pańko
Głos V: Maria Olkisz, Maria Vranova

Premiera w Hamburgu: 15 czerwca 1986, Staatsoper

Reżyseria i inscenizacja: Helmut Danninger
Kierownictwo muzyczne: Zygmunt Krauze

Gwiazda: Hildegard Uhrmacher
Służący: Horst Schweimler
Aktorka: Simone Alex

Soliści Philharmonischen Staatsorchestrer: Christa Bohnhoff, Dorothea Nerlich-Kruse, Anne Pellekorne, Linda Plech, Martina Su

Premiera w Paryżu: czerwiec 1989, Theatre National de la Colline

Reżyseria: Jorge Lavelli
Soliści: Viorica Cortez (mezzosopran), Sylvie Valayre, Françoise Degeroges, Laure Mailfert, Denise Poray

Ensemble Musique Vivante
dyr. Zygmunt Krauze

 

Film "Gwiazda"
Reżyseria:  Stefan Szlachtycz
TVP S.A. 1995, 50 minut
Wg sztuki Helmuta Kajzara. W roli głównej Jolanta Żmurko.
Soliści i zespół Opery Wrocławskiej